Khi giáo dục chọn chuẩn bị cho một thế giới biến động, không chắc chắn
Trong bối cảnh giáo dục truyền thống, thành tích thường được xem là đích đến rõ ràng nhất: điểm số cao, giải thưởng, thứ hạng. Nhưng khi đặt giáo dục vào bức tranh lớn hơn của thế kỷ 21 – nơi AI phát triển nhanh, nghề nghiệp biến đổi liên tục và con đường thành công không còn tuyến tính – Alpha lựa chọn một ưu tiên khác: ý chí. Không phải vì Alpha xem nhẹ thành tích, mà vì Alpha tin rằng trong một thế giới bất định, người trụ lại sau cùng không phải là người giỏi nhất, mà là người không gãy.
Những nghiên cứu tâm lý học giáo dục trong nhiều thập kỷ qua đã dần làm lung lay “huyền thoại thành tích sớm”. Nhà tâm lý học Angela Duckworth, qua các công trình về grit, chỉ ra rằng khả năng theo đuổi mục tiêu dài hạn với sự kiên trì và tự điều chỉnh dự báo thành công học tập và nghề nghiệp tốt hơn IQ hay điểm số trong rất nhiều bối cảnh. Điều này đặc biệt đúng với trẻ vị thành niên – giai đoạn mà cảm xúc, bản sắc cá nhân và khả năng chịu áp lực vẫn đang hình thành. Một đứa trẻ học rất giỏi nhưng dễ sụp đổ trước thất bại thường gặp khó khi bước vào những môi trường cạnh tranh và nhiều biến động. Ngược lại, những đứa trẻ có thể chưa nổi bật sớm nhưng không bỏ cuộc giữa đường lại có xu hướng đi xa hơn theo thời gian.
Alpha nhìn thấy một vấn đề ngày càng phổ biến của giáo dục hiện đại: thành tích đến quá sớm, trong khi ý chí chưa kịp hình thành. Trẻ em được bảo bọc kỹ, học tập trong môi trường an toàn, ít rủi ro, ít va chạm thật. Các em quen với việc được hỗ trợ, được “giải cứu” khỏi khó khăn, và dần đánh mất cơ hội học cách chịu đựng, tự điều chỉnh và đứng vững trước áp lực. Khi AI thay đổi cách con người học và làm việc, tri thức không còn là lợi thế bền vững. Lợi thế thật sự nằm ở khả năng tự học lại, làm lại, và tiếp tục đi khi con đường cũ không còn hiệu quả. Đó không phải là bài toán của trí thông minh, mà là bài toán của ý chí.
Các chương trình rèn kỷ luật, nghị lực, thể chất, vận động bền bỉ
Chính trong bối cảnh đó, Alpha School xác định rõ triết lý của mình: ý chí là nền móng, thành tích là hệ quả. Alpha không dạy ý chí bằng những bài giảng đạo đức hay khẩu hiệu truyền cảm hứng, mà bằng trải nghiệm giáo dục có chủ đích. Các chương trình rèn kỷ luật, nghị lực và thể chất – từ vận động bền bỉ, hiking, leo núi đến những thử thách tập thể đòi hỏi tự lập – được thiết kế để học sinh trải nghiệm mệt mỏi, thất vọng, va chạm và học cách ở lại với những cảm xúc đó mà không sụp đổ.
Điểm quan trọng là Alpha không đưa trẻ ra khỏi vùng an toàn một cách cực đoan, mà là ra khỏi vùng an toàn có kiểm soát: có người hướng dẫn, có cấu trúc rõ ràng và có phản tư sau trải nghiệm. Trẻ không bị ép “chịu đựng cho quen”, mà được học cách nhận diện cảm xúc, điều chỉnh nhịp thở, quản lý sức lực và hỗ trợ lẫn nhau. Đây chính là quá trình hình thành self-regulation và executive function – những năng lực nền tảng để học tập suốt đời trong một thế giới không ngừng thay đổi.
Sau 6 khóa học sinh tốt nghiệp, triết lý ấy không còn nằm trên giấy. Thực tế cho thấy học sinh Alpha khi bước vào các môi trường mới – từ trường chuyên, trường quốc tế đến những môi trường học tập áp lực cao – thường đứng vững rất nhanh. Các em không phải lúc nào cũng là người giỏi nhất ngay từ đầu, nhưng hiếm khi hoảng loạn trước khó khăn. Khi gặp bài khó, khối lượng học lớn hay thất bại ban đầu, phản xạ quen thuộc của các em không phải là bỏ cuộc, mà là điều chỉnh, tìm cách học lại và tiếp tục.
Điều đáng chú ý là: dù Alpha dành nhiều thời lượng cho rèn kỷ luật và ý chí, thành tích học tập của học sinh không hề bị hy sinh. Ngược lại, khi một đứa trẻ đã tự lập, có khả năng tự học và tự điều chỉnh, niềm đam mê học tập và kết quả học tập xuất hiện như một hệ quả tự nhiên, không cần kiểm soát hay thúc ép liên tục. Trong một thế giới nơi AI có thể làm thay con người rất nhiều việc, chính năng lực đi đường dài mới quyết định ai sẽ trụ lại và ai sẽ bị bỏ lại phía sau.
Vì thế, Alpha không đặt câu hỏi đầu tiên là “con đạt bao nhiêu điểm?”, mà là “khi con gặp khó khăn, con có tiếp tục hay không?”. Trong kỷ nguyên biến động, Alpha tin rằng giáo dục không phải để tạo ra những đứa trẻ luôn thắng, mà là những con người vững vàng khi thế giới thay đổi. Và khi ý chí đã đủ vững, thành tích – sớm hay muộn – sẽ tự tìm đến.
