QUY TẮC AN TOÀN KHI TRẺ SỬ DỤNG THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ SỐ

Trong thời điểm hiện tại, rất nhiều bố mẹ đã bày tỏ sự lo lắng với tình trạng gia tăng thời gian sử dụng internet và các thiết bị điện tử của con mình. Vậy cha mẹ cần làm gì để giúp con sử dụng an toàn các thiết bị số?

        Phòng Tâm lý học đường Alpha School xin đưa ra các gợi ý cho bố mẹ trong trường hợp này như sau:

Để hỗ trợ giải quyết việc gia tăng sử dụng các thiết bị kĩ thuật số của con trẻ cần đảm bảo có 4 nền tảng:

– Trẻ có mối liên hệ chặt chẽ với cha mẹ, cảm thấy gần gũi, tin cậy thì mới có động lực để chia sẻ với cha mẹ và sửa chữa sai lầm, nếu không mối quan hệ căng thẳng chỉ kích thích thái độ chống đối và căng thẳng leo thang.

– Trẻ nắm chắc được các quy tắc, những điều có thể và không thể làm ngay từ thời kì đầu khi mới tiếp xúc với thiết bị điện tử, sau đó mới dần duy trì được thói quen đúng đắn và lành mạnh, hình thành kĩ năng tiết chế được.

– Trẻ có các hoạt động thay thế phong phú và hấp dẫn: chơi các trò chơi khác mà không cần dùng đến máy tính, tạo niềm vui.

– Tấm gương từ việc sử dụng các thiết bị kĩ thuật số của bố mẹ và các thành viên khác trong gia đình

1. QUAY TRỞ VỀ CHĂM SÓC VÀ THIẾT LẬP MỐI QUAN HỆ GIỮA CHA MẸ VÀ CON CÁI

Việc trẻ nhỏ sử dụng các thiết bị điện tử với cường độ nhiều thường đi kèm với sự đứt gãy trong mối quan hệ với bố mẹ. Khi đó trẻ trải qua những bất an về tình cảm, cảm thấy cô đơn, buồn chán, không có giá trị, không có điểm tựa, cho dù bố mẹ có nhận ra/cảm nhận thấy điều này hay không. Đây là yếu tố THEN CHỐT QUYẾT ĐỊNH các giải pháp, các quy tắc thiết lập với con về việc sử dụng thiết bị điện tử có thành công hay không!

Vì vậy, việc đầu tiên là cần quan sát và suy ngẫm lại xem mối quan hệ của mình với con đang như thế nào? Mối quan hệ giữa bố mẹ và con càng tốt đẹp thì việc kiểm soát càng trở nên thuận lợi.

Hầu hết thời gian trong ngày/tuần bố mẹ dành cho con đều là để nhắc nhở kèm cặp việc học hay làm việc nhà, giao tiếp những câu cơ bản (gọi xuống ăn cơm, bảo lấy cái này cái kia giúp mẹ) nhưng có rất ít hoặc không có thời gian để chơi cùng con. Hoạt động chơi không phải chỉ là hoạt động để giải trí mà với những bộ não đang chưa phát triển hoàn thiện và các kĩ năng chưa thành thục như ở trẻ thì các hoạt động chơi chính là hoạt động học của trẻ, từ đó trẻ mới phát triển và học được nhiều kĩ năng hợp tác, tôn trọng sự khác biệt và giải quyết vấn đề.

Một trong những lý do của biểu hiện chống đối những quy tắc mà cha mẹ, thầy cô đặt ra là trẻ cho rằng điều đó đi ngược lại sở thích, mong muốn, suy nghĩ của bản thân. Việc quay trở lại thiết lập mối quan hệ tốt với con là để đảm bảo con được AN TOÀN, đồng thời giữ mình ở vai trò là người NÂNG ĐỠ, HƯỚNG DẪN con ứng xử với việc đó ra sao.

Khi việc sử dụng thiết bị công nghệ số ngày càng tăng thì bố mẹ cần nhanh chóng cải thiện mối quan hệ với trẻ. Để có thể làm được điều này thì chỉ có một cách duy nhất là hãy thôi phàn nàn về hành vi của con, thay vào đó là chịu khó lắng nghe những suy nghĩ, tìm hiểu tâm tư của trẻ (con hay chơi game gì, điều gì khiến con thích game đó, hay xem video gì, con mới xem film gì, tại sao ấn tượng với film đó, film đó nói về câu chuyện gì…), những cái nắm tay, ôm hôn hay chạm nhẹ lên vai con, có như vậy thì trong thời gian ngắn mối quan hệ với trẻ mới được cải thiện.

2. THIẾT LẬP CÁC QUY TẮC KHI CON SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ KĨ THUẬT SỐ

Với đặc tính dễ kích thích, tiện lợi, đeo bám và dễ lún sâu của internet và các thiết bị kĩ thuật số, vì vậy bố mẹ chỉ nên cho trẻ sử dụng thiết bị này dưới sự kiểm soát của mình. Tuy nhiên điều này không có nghĩa là cha mẹ đơn phương đưa ra quy tắc và áp đặt lên con, mặc nhiên con phải tự hiểu và làm theo; việc này rất dễ dẫn đến nguy cơ căng thẳng leo thang và con chống đối lại dữ dội, không hợp tác.

Một số gợi ý về các quy tắc mà bố mẹ có thể tham khảo:

– Thời gian sử dụng: nên gộp lại vào một lần và cho phép trẻ chơi game vào cuối tuần thì sẽ hiệu quả hơn so với việc cho trẻ chơi vào một khoảng thời gian nhất định trong ngày. Việc chơi một lúc mỗi ngày chính là cách hình thành thói quen chơi game ở trẻ và lâu dần dẫn đến việc nghiện game. Quy định rõ thời gian dùng máy tính để học (cha mẹ dựa vào thời khóa biểu của con đã được Advisor cung cấp) và những hành động không được phép làm như chat trong giờ mà không liên quan đến việc học, mở các tab khác để đọc truyện, làm việc riêng… các thời gian khác để con được trò chuyện với bạn bè, tìm hiểu điều con thích.

– Cha mẹ nên quan tâm đến nội dung con chơi cái gì trong mấy tiếng đó. Cha mẹ nên vạch rõ những việc trẻ được làm và không được làm. Không chỉ quan tâm việc trẻ chơi bao lâu mà còn cần quan tâm trẻ truy cập vào những trang web nào và làm những gì. Hãy đảm bảo cha mẹ có thể xác định rằng trẻ không chơi những trò chơi quá bạo lực hoặc có nội dung mang tính chất khiêu dâm và những trang web trẻ ghé thăm không chứa những nội dung hội thoại bậy bạ, thô tục. Tuyệt đối không để trẻ tham gia vào những trò chơi có đối thủ là người lớn. Trò chuyện thẳng thắn với con về các chủ đề khó nói như khiêu dâm, tình dục hay bạo lực học đường, các vấn đề liên quan đến bản quyền hay download bất hợp pháp cũng cần được đưa ra tìm hiểu và phân tích một cách cụ thể.

– Quản lý sát sao các vấn đề liên quan đến các thông tin cá nhân của trẻ, đặt cho trẻ nguyên tắc tuyệt đối không bao giờ công khai các thông tin cá nhân như họ tên, trường học, địa chỉ, số nhà, số điện thoại… Cần giải thích một cách thân thiện và dễ tiếp thu để trẻ hiểu được rằng tội phạm có thể lợi dụng các thông tin được đăng tải này cho những mục đích xấu.

– Cần đặt ra các hình phạt rõ ràng nếu như trẻ không giữ đúng lời hứa. Cách làm đúng là đưa vấn đề này ra thảo luận và quyết định cùng với trẻ trước khi bắt đầu thực hiện, trẻ cần hiểu rõ và nhớ rằng mình sẽ phải tuân thủ những quy tắc nào và khi không giữ đúng nguyên tắc thì sẽ phải nhận những hình phạt ra sao. Có thể lập một bảng quy tắc và để ở nơi dễ nhìn thấy rồi cùng con theo dõi tình hình thực hiện ra sao, đề tên của con vào bảng để nâng cao tinh thần trách nhiệm của trẻ trong việc thực hiện các quy tắc này. Đồng thời cha mẹ cũng cần giữ thái độ cương quyết khi trẻ phạm lỗi và thống nhất giữa các lần để tạo thành nếp cho trẻ.

– Hướng dẫn con các kĩ năng từ chối khi bạn bè rủ rê, chat trong giờ học vì đó là những hành vi vi phạm cam kết: Mẹ tin con là một đứa trẻ có trách nhiệm và tôn trọng quy định ở trường, mẹ tin khi con làm vậy là con đang làm đúng chứ không phải là con đang từ chối chơi với bạn, nói chuyện tâm sự với bạn bè là một việc rất cần thiết, nên làm, mẹ cũng ủng hộ chuyện đó, con chỉ cần trả lời bạn một cách lịch sự, nói rõ thời gian mà con có thể dành để trò chuyện với bạn hoặc chơi điện tử rồi hẹn lại bạn vào khung giờ đó là được.

LƯU Ý: Bố mẹ cần giải thích cặn kẽ lý do của việc đặt ra các quy tắc hoặc các hành động của mình. Hầu hết các bố mẹ thường đơn phương đưa ra các quy tắc trong thời điểm bản thân đang tức giận vì nói con ko nghe hoặc quá lo lắng khi thấy con thức quá khuya để chơi game, xem youtube và sau đó đùng đùng nổi giận, cắt internet hoặc tịch thu điện thoại với những câu nói như “Không được chơi điện tử nhiều như thế!”, “Suốt ngày cứ cắm mặt vào cái điện thoại í/ cứ ngồi lì ở trong phòng như thế à”, “Đừng có hỏi nhiều, mẹ bảo không được là không được”, “Đừng chơi game nữa”, “Tắt máy vi tính đi” … hoặc đơn phương giải quyết (tự vào trả lời tin nhắn của bạn thay con) và không có giải thích, hỏi han đi kèm. Việc này khiến con sẽ chỉ xem những lời nói của bố mẹ như là những lời phàn nàn phiền phức và thậm chí còn có thể kích động tâm lý chống đối và thái độ khước từ của trẻ. Vì vậy, khi truyền đạt cho trẻ các quy tắc và giới hạn trong việc sử dụng các thiết bị công nghệ kĩ thuật số thì cha mẹ cũng cần trò chuyện, phân tích cụ thể lí do tại sao việc tuân thủ các quy tắc và giới hạn này là cần thiết. Một thử thách cần làm là cha mẹ cũng phải vui vẻ chịu khó dùng những lời hay ý đẹp khi khuyên bảo trẻ và nói với thái độ bình tĩnh, kiên nhẫn lặp lại nhiều lần, có như vậy trẻ mới cảm nhận được tính chất bắt buộc – nghiêm túc của việc làm này.

 3. CÁC HOẠT ĐỘNG THAY THẾ

Bố mẹ tìm đọc sách và các nguồn ebook hướng dẫn các trò chơi, hoạt động cùng con tại nhà mà không sử dụng thiết bị kĩ thuật số, có thể dùng giấy, đất nặn, đan lát, làm đồ handmade, làm mộc, ca hát, nhảy múa cùng nhau, các trò chơi phát triển giác quan và bộc lộ cảm xúc khác.

Bố mẹ và con hãy chia sẻ với nhau về những trải nghiệm khi sử dụng internet và các thiết bị kĩ thuật số. Nếu thấy trẻ đang chơi game trên điện thoại thông minh thì hãy bày tỏ sự quan tâm và đồng cảm với những trải nghiệm của trẻ thông qua hình thức đối thoại như: “Đây là nhân vật chính của trò chơi này đúng không con? Nếu giành được hạng mục này thì kiếm được bao nhiêu điểm hả con? Ôi thua tiếc thật đấy, bực mình quá con nhỉ!” Trẻ sẽ cảm thấy yên tâm và cảm nhận được sự đồng cảm từ phía bố mẹ, bố mẹ luôn quan tâm đến thói quen sử dụng thiết bị điện tử của mình và hỏi han mình dựa trên sự tò mò, hiểu biết chứ không phải chỉ chăm chăm để trách mắng và phạt mình. Dựa trên những gì con chia sẻ rồi cha mẹ sẽ hướng dẫn kịp thời.

Bố mẹ và con có thể tổ chức những buổi hội ý gia đình mỗi tuần 1 lần để trò chuyện, chia sẻ về các vấn đề của con: con có tuân thủ đúng thời gian quy định không, có truy cập vào những trang web bị cấm không, điều gì khiến con không thể thực hiện theo đúng quy tắc và không quên KHEN NGỢI khi con làm tốt dù chỉ 1 lần và khiển trách khi con làm không đúng; đồng thời không ngừng động viên, khích lệ tinh thần con.

Gia đình cũng có thể định ra một ngày trong tuần mà cả nhà không sử dụng các thiết bị công nghệ thay vào đó là chuẩn bị một hoạt động đặc biệt để cả gia đình cùng tham gia hoặc tất cả mọi người sẽ cùng đọc sách, chơi trò chơi, thảo luận về nội dung một bộ phim nào đó/game hay video nào đó mà mỗi người thích nhất trong tuần qua…. Giải phóng các thiết bị trong 1 ngày vừa là cách để bảo vệ an toàn cho bộ não của chúng ta, cũng vừa là cơ hội để tự xác định mức độ phụ thuộc của chúng ta đối với các thiết bị công nghệ như thế nào, đồng thời tăng cường sợi dây gắn kết tình cảm giữa các thành viên trong gia đình.

 4. TẤM GƯƠNG TỪ CHA MẸ

Các quy tắc này chỉ có thể mang lại hiệu quả khi có sự đồng lòng tham gia của cả gia đình. Trong đó chỉ cần có 1 người có ý định lảng tránh và lờ đi thì chắc chắn tất cả mọi nỗ lực, cố gắng đều trở thành công cốc.

Nếu mẹ đang là người tham gia nhiều hơn thì bố cũng cần biết các quy tắc này và làm theo, nếu gia đình sống cùng ông bà hay người giúp việc thì cần đảm bảo rằng những người này đều rõ các quy tắc này của gia đình và cùng cam kết thực hiện. Việc có một người lớn trong gia đình xem phim truyền hình từ sáng đến tối ngày này qua ngày khác hay thường xuyên check điện thoại, xem video thì rất khó để nghiêm túc đặt ra các quy tắc và yêu cầu trẻ thực hiện đúng như cam kết được vì hành động này có tính lây lan và kích thích cao với trẻ.

Thói quen sử dụng công nghệ số của cha mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến con. Mặc dù cha mẹ có thể không nhận ra nhưng trẻ vẫn luôn chú ý hoặc vô thức quan sát thói quen sử dụng công nghệ của cha mẹ. Hơn nữa, ngay cả khi trẻ không có ham muốn đối với các thiết bị công nghệ kĩ thuật số thì ham muốn này cũng có thể đột nhiên trỗi dậy nếu trẻ nhìn thấy cha mẹ sử dụng. Thậm chí việc để cho trẻ quan sát bên cạnh khi cha mẹ sử dụng cũng là vấn đề không nên, trong các thiết bị của người lớn có những nội dung chỉ phù hợp với người lớn, do đó nguy cơ cao có thể gây hại cho trẻ.

Sống trong một môi trường kĩ thuật số không ngừng biến đổi, cha mẹ cần liên tục kiểm tra xem trẻ đang trải nghiệm như thế nào thông qua các thiết bị công nghệ số. Cha mẹ phải khéo léo để biến hoạt động này trở thành cuộc trò chuyện thoải mái và thân thiết giữa mình và con cái chứ không phải là cha mẹ “giám sát” và con “báo cáo”. Các quy tắc khi sử dụng thiết bị kĩ thuật số sẽ có tỉ lệ thành công cao hơn nếu quan hệ giữa cha mẹ với trẻ tốt đẹp. Cha mẹ cần thể hiện sự gần gũi, tạo được niềm tin với trẻ và cũng cần có kiến thức, kinh nghiệm phong phú về các lĩnh vực này. Theo đó, cha mẹ cũng phải dùng thử và tìm hiểu, thu thập thông tin về loại thiết bị đó, các sản phẩm video, game, thể loại film, anime mà con thích… thì mới có thể theo kịp trẻ nhỏ. Cho dù cha mẹ phải làm những việc gì và bận bịu ra sao nhưng để có thể làm tốt công việc của mình trong cuộc sống hiện đại ngày nay thì cha mẹ tuyệt đối không thể lơ là, xem nhẹ việc tìm hiểu về những thiết bị công nghệ kĩ thuật số mà con cái thường xuyên sử dụng.

Bố mẹ có thể sử dụng sự hỗ trợ của các phần mềm/chương trình dành cho cha mẹ: Bố mẹ nên tìm hiểu các phần mềm ngăn chặn thông tin độc hại bởi vì đó chính là hàng rào vững chãi vô cùng cần thiết trong việc ngăn chặn và bảo vệ trẻ khỏi tính chất kích thích cao và độc hại của các thiết bị công nghệ số. Việc này cũng giống như bôi kem chống nắng cho trẻ khi ra biển chơi để chống lại tia tử ngoại có hại cho da. Ngay từ bây giờ hãy cài đặt các chương trình này trong máy tính hay điện thoại mà con sử dụng. Nhưng đừng đơn phương làm việc này, đừng quên trao đổi với con để con không bị cảm giác bố mẹ xâm phạm quyền riêng tư hay áp đặt rồi từ đó kích động trẻ chống đối. Hãy đảm bảo bố mẹ làm việc này là muốn con an toàn hơn và giúp con thực hiện các quy tắc, cam kết dễ dàng hơn.

Hiện nay có nhiều chương trình có chức năng ngăn chặn các trang web có hại hay các video có hại, cũng có chương trình hạn chế thời gian sử dụng hoặc điều chỉnh thời gian sử dụng máy vi tính theo lịch trình, cũng có các chương trình để ngăn chặn các chương trình độc hại đặc biệt, cũng có chương trình hỗ trợ dịch vụ giúp cha mẹ có thể trực tiếp nhìn thấy màn hình máy vi tính của con. Cũng có các phần mềm khác dành riêng cho việc cài đặt vào điện thoại và máy tính, dưới hình thức miễn phí và mất phí, cha mẹ cần lưu ý kiểm tra kĩ vấn đề này trước khi sử dụng và tùy theo nhu cầu của gia đình mà lựa chọn chương trình nào cho phù hợp.

Ví dụ các chương trình bố mẹ có thể tham khảo:

– Chương trình Youtube Kid, Netflix Kid

– Phần mềm KURUPIRA WEBFILTER: kurupira.net

– Phần mềm LMT Antiporn: https://leminhthanh1998.github.io/lmt-anti-porn/

Để theo dõi các bài viết khác dành riêng cho phụ huynh có con đang theo học tại Alpha School, vui lòng truy cập vào group Tâm lý học đường Alpha School TẠI ĐÂY

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *