Mùa xuân năm 2023, sau chặng leo núi dài ở Vườn quốc gia Cúc Phương, thầy trò khối 9 của Alpha ngồi nghỉ dưới những gốc chò cổ thụ trăm năm tuổi. Rồi ai đó buột miệng hỏi: liệu những thế hệ sau có còn được ngồi ở đây, hít thở bầu không khí này nữa không?
Kinh tế càng phát triển thì thiên nhiên liệu có bị đem ra đánh đổi? Câu hỏi đó theo cả đoàn suốt đường về. Đó là khởi nguồn của dự án ESF – From Plant to Planet, hành trình mà đến nay đã chạm tới hơn một nghìn học sinh và vừa được vinh danh trong Top 10 toàn quốc và Top 5 khu vực miền Bắc tại chương trình Trường học Lành mạnh nhất AIA (AIA Healthiest Schools), sáng kiến giáo dục của Tập đoàn AIA hướng tới một thế hệ sống Khỏe hơn, Lâu hơn, Hạnh phúc hơn.
Thầy trò Alpha nhận giải thưởng tại cuộc thi Trường học lành mạnh nhất AIA
Bắt đầu từ những trăn trở của giáo viên Alpha
Khởi đầu của ESF khiêm tốn hơn nhiều so với những gì nó trở thành sau này. Cũng trong năm 2023, giáo viên của trường tham gia khóa tập huấn về biến đổi khí hậu thuộc chương trình Climate Box của UNDP. Cô mang mục tiêu Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc về Alpha, lồng vào giờ tiếng Anh, buổi ngoại khóa và vài dự án học tập nhỏ. Nhóm ban đầu vỏn vẹn khoảng mười thành viên, nhưng ai cũng muốn làm được điều gì đó cho một tương lai xanh hơn.
Học sinh Alpha cùng nhau lên ý tưởng, phát triển dự án về mục tiêu phát triển bền vững
Tháng 10 năm đó, nhóm lên đường tới Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Hà Nội ở Ba Vì, mang chương trình đến với 120 học sinh khối 10. Sau bốn tháng, 90% các em đã hiểu rõ về các mục tiêu phát triển bền vững. Những đứa trẻ xuất phát từ hoàn cảnh rất khác nhau đã tìm thấy một mong muốn chung: một tương lai xanh tốt hơn cho tất cả.
Nếu phải chọn một khoảnh khắc nói lên tinh thần của ESF, thầy trò Alpha sẽ nhắc đến buổi làm xà bông từ bột trà xanh ở Ba Vì hồi tháng 1 năm 2024. Hôm ấy, chính các em học sinh dân tộc thiểu số mới là người hiểu lá trà hơn cả. Các em dạy các bạn Hà Nội cách chọn lá để uống, lá nào để làm bột. Đổi lại, học sinh Hà Nội bày cho các bạn vài cách chế biến sáng tạo hơn từ lá trà xanh, thay vì chỉ hái đem bán.
Những việc nhỏ, kết quả thật
Hơn 200 bánh xà bông trà xanh làm từ dầu dừa hữu cơ được các em bán ở hội chợ xuân. Toàn bộ số tiền thu về được dùng để trồng 100 cây bần, cây mắm cho rừng ngập mặn ở Bến Tre. Với các em, bán được một bánh xà bông nghĩa là góp thêm một phần cho một cái cây được trồng thật.
Học sinh Alpha hưởng ứng chiến dịch Alpha Power Run
Mỗi sáng, toàn bộ học sinh ra sân chạy 15 phút trong chiến dịch Alpha Power Run, điện, quạt trong các lớp được tắt hết. Chỉ riêng việc này đã tiết kiệm khoảng 10kWh điện mỗi ngày, tương đương giảm 8kg khí CO₂. Để hấp thụ được lượng khí đó trong một ngày, cần tới khoảng 400 cây xanh trưởng thành. Các em hiểu điều này bằng hành động của chính đôi chân mình, chứ không phải qua một bài giảng.
Thói quen ở trường cũng đổi khác. Từ năm 2024, khu vực lớp học không còn cảnh xả rác trong giờ chính khóa. 83% học sinh tự tắt điện khi rời phòng; 80% bỏ chai nhựa dùng một lần để chuyển sang bình nước dùng lại nhiều lần. Đó là những thay đổi nhỏ và lặng lẽ, nhưng bền, bởi chúng xuất phát từ chính các em chứ không đến từ một mệnh lệnh.
Hành trình lan rộng
Sau ba năm, từ một cô giáo và mười thành viên ban đầu, ESF đã thành một mạng lưới hơn 100 đại sứ ở cả THCS và THPT.
Học sinh Alpha trồng cây xanh tại công viên Rừng Chương Dương trong dự án Vườn Ánh Sáng
Trên đường đi, các em để lại “Khu rừng tỏa hương” với xà bông, túi trà thơm và than gáo dừa làm từ nông sản các vùng; “Vườn Ánh Sáng” biến một bãi rác ven sông Hồng thành sân chơi cho trẻ nhỏ; “Trung Thu yêu thương” và “Nắm tay vượt bão” mang hàng nghìn cuốn sách tới học sinh Tuyên Quang và Thái Nguyên; “Chạm Lá Rừng Ca” đưa nghệ thuật và thiên nhiên đến 400 em nhỏ ở Xuân Sơn, Phú Thọ.
Học sinh Alpha tổ chức hoạt động cho học sinh tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học & THCS Xuân Sơn trong dự án Chạm Lá Rừng Ca
Đây cũng là điều ESF theo đuổi từ đầu: trong dự án, học sinh là người tạo ra thay đổi chứ không chỉ ngồi nghe. Ở các buổi SDG Day, chính các anh chị đại sứ THCS, THPT đứng lớp cho các em tiểu học, sau khi bản thân đã được chuyên gia và thầy cô huấn luyện. Những em học hôm trước, ít lâu sau đã tự tin hướng dẫn lại cho lớp đàn em, lan toả tinh thần ESF đến nhiều người hơn nữa.
Học sinh Alpha giảng dạy dự án SDG cho các em học sinh trường Tiểu học Công nghệ Hà Nội (Alpha CGD)
Đến tháng 1 năm 2026, các em ngồi trước màn hình, kết nối với hai ngôi trường ở Nhật Bản để chia sẻ cách mình đã làm. Câu hỏi năm nào ở Cúc Phương giờ đã đi ra khỏi biên giới Việt Nam.
Điều học sinh Alpha mang về nhà
Với các bậc phụ huynh, có lẽ điều đáng giá nhất không nằm ở số cây được trồng hay số kilowatt tiết kiệm được. Nó nằm ở chỗ con mình học được rằng một việc nhỏ mình làm cũng có thể tạo ra thay đổi thật, rằng mình có thể tự tin đứng nói trước một nhóm bạn, và có thể học được nhiều điều từ một người bạn ngoài kia.
Ở Alpha, chúng tôi tin rằng những thay đổi lớn có thể bắt đầu từ các hành động nhỏ. Và khi một đứa trẻ tin rằng mình làm được điều gì đó có ích, thì việc bảo vệ hành tinh đã bắt đầu, ngay từ chính em.
